Ondertitels; hoe Belgen elkaar misschien ooit zouden verstaan

 
“Sorie, iek spreeeck maar eun klein beetje neterlants.”
Ik heb een idee om onze communautaire problemen fundamenteel te veranderen. Een simpele oplossing met grote gevolgen. Maar ik kan het niet alleen, en zoek nog grote steun, maar dan vooral vanuit Franstalige kant. Maar dan zou ik beter in het Frans schrijven, am I right? ‘Pfffffrrrrtttt, dat die Franstaligen eens Nederlands leren!’
Maar daar knelt nu juist het schoentje.
Het maar liefst 182 jaar oude Belgische schoentje.
Want waarom zou IK nu juist Frans moeten gaan schrijven/spreken en moeten ‘toegeven’? “Kunnen die Walen niet gewoon Nederlands spreken op zo’n niveau dat Vlamingen Frans spreken?” veel van de communautaire frustraties vloeien voort uit taal, en het gevoel van veel Vlamingen dat walen geen ‘moeite’ doen om Nederlands te spreken of te leren. Het feit dat we elkaar niet verstaan, of enkel in het Frans verstaan, geeft veel Belgen het gevoel dat we niet echt 1 land zijn.
Toegegeven, algemeen kan ik niet zeggen dat elke Vlaming Frans spreekt, maar hoewel ik geen data vind (omdat ik ook niet gezocht heb) om deze stelling te ondersteunen, spreken Vlamingen gemiddeld beter Frans (en Engels) dan de gemiddelde Waal. Algemene observatie. You may correct me if I’m wrong but you won’t.
Hoe komt dit toch?
“walen zijn dommer” theorieën zijn even cliché als Nederlanders zijn gierig en aziaten zijn goed in wiskunde en getuigen van een diep potje etnocentrisme en onruimdenkendheid, alsof het in hun bloed zit dat Walen dommer zijn. Een theorie die net zoals “walen zijn lui” kant noch wal raakt, en ik dus niet meer wil horen.
Is het Waals onderwijs zoveel slechter? Er zijn enkele scholen waar men bezuiden het land maar kan kiezen tussen Nederlands en Engels (als ik moest kiezen zou ik het natuurlijk ook wel weten; de lingua Franca van de wereld of een achterlijk boerentaaltje gesproken door 22 miljoen mensen en enkele verloren eilanden…) maar zelfs die Walloniers die dezelfde marteling van 7 jaar Nederlands hebben gekregen, zoals wij 7 jaar le Français hebben gekregen verbazen me met hun schromelijk gebrek aan Nederlandse taalkunde. De enige ‘Walen’ (ja ik blijf het tussen haakjes zetten, omdat wat is een Waal? Wat is een Vlaming?) die ik ken die goed Nederlands spreken zijn naar een Nederlandstalige school gegaan. Volledig ondergedompeld worden dus. Enkele zuiderse Belgen hebben me ook al verteld dat ze op school amper gestimuleerd werden om echt deftig Nederlands te leren en middelmatigheid meer dan goed genoeg was om met glans te slagen (zeiden ze tegen een Nathalie die heel haar schoolcarrière telkens met haar hakken over de sloot voor Frans slaagde, en die de hele conversatie toch maar in het Frans onderhield…) Mogelijk dus een goede verklaring, maar onmogelijk de enige.
Zijn wij misschien te veeleisend? Is hun Nederlands wel ok maar geven we ze gewoon geen kans omdat het niet perfect klinkt? Aangezien wij ‘Vlamingen’ het altijd maar gewoon zijn om ons aan te passen en in de taal te praten van onze conversatiepartner zijn we misschien te arrogant geworden en zeggen ‘we zullen maar Frans praten want dat gaat duidelijk beter dan jouw Nederlands’, en zo krijgt ‘de Waal’ ook nooit de kans om zijn Nederlands te oefenen natuurlijk.
Is het Nederlands dan misschien een moeilijkere taal om te leren? Afhankelijk van welke taal je vertrekt is elke taal even moeilijk om te leren. Voor Fransen is Italiaans en Spaans veel gemakkelijker om te leren (ze behoren dan ook tot de groep Romaanse talen en vertonen veel gelijkenis), voor ons is Engels en Duits veel gemakkelijker om te leren (die behoren tot de Germaanse taalgroep). Maar uiteindelijk is het dus voor Nederlandstaligen even moeilijk om Frans te leren als voor Franstaligen om Nederlands te leren, en is het verkeerd om te zeggen dat Nederlands een ‘moeilijkere’ taal is om te leren (het enige waar wel over geklaagd kan worden is dat de uitspraak van het Nederlands veel moeilijker is, maar daar doe ik niet moeilijk over, niets zo schattig als Nederlands met een Frans accent).
Allemaal mogelijke verklaringen en ze dragen allen bij tot de redenen waarom het verschil in taalkennis tussen de 2 gebieden zo groot is. Maar er is er eentje waar door politici en algemeen bijna nooit over gedebatteerd wordt; en dat is het taalgebruik op televisie.
België is hierin weer een speciaaleke op wereldvlak; het enige land waar de ene regio alles op televisie ondertitelt
https://i0.wp.com/www.vrt.be/taal/sites/default/files/article/images/gerrit.png

en de andere alles dubt. En het effect daarvan is direct waarneembaar.

Niet dat ik de gemiddelde Vlaming ben of mezelf als standaard kan nemen maar ik heb in ieder geval mijn Engels via televisie geleerd dankzij ondertitels. Als trivia zeg ik vaak dat ik Engels van de Simpsons heb geleerd en daar mijn Amerikaanse accent vandaan haal. Dit wordt meestal op gelach en ongeloof van buitenlanders onthaald, maar de waarheid ligt er echt niet ver van. Ik kon al Engels voor ik de schoolbanken betrad, het is daar wel dat ik de exacte regels van de grammatica heb geleerd, maar mijn taalgevoel was er al wel door opgegroeid te zijn met Engelse series die meteen vertaald voor me werden naar het Nederlands; en dit was het geval voor heel onze klas. Ik herinner me niet zoveel van die lessen Engels, maar ik herinner me vooral dat er geen woord Nederlands werd gesproken, en we er meteen ingedompeld werden met Engelse teksten te lezen en de leerkracht die ons toesprak in het Engels. En iedereen die kon volgen. Ik kan me het grote contrast voorstellen aan de andere kant van de taalgrens als ik mijn Waalse vrienden hoor worstelen met hun Engels.
Ik persoonlijk hoef dus geen studie om te bewijzen dat ondertitels op tv een direct effect hebben op het aanleren van een taal, Aangezien ik er met men eigen ervaring over kan getuigen, en de rest van mijn Vlaamse generatie die met televisie is opgegroeid ook. (maar de studies bestaan wel voor wie het zich interesseert ) en in Europa zijn er ook voorbeelden legio die tonen welke impact ondertitels hebben op de talenkennis van een land. landen als Frankrijk, Spanje, Duitsland en Italië staan niet bepaald bekend als landen waar je kan verwachten dat men je in een andere taal antwoord, niet verbazend dus dat deze landen de grote meerderheid van hun televisieprogramma’s dubt?
Televisie ten zuiden van ons land gedubd houden heeft dus een directe impact op de taalongelijkheid en de verminderde toekomstperspectieven van onze Franssprekende landgenoten aangezien een extra taal kennen altijd een aanzienlijke troef is en de kansen vergroot om werk te vinden. Een impact die zeer zwaar onderschat wordt zowel in Wallonië als in de andere Europese landen waar alles gedubd wordt. De voornaamste voorvechters van ondertitels zijn momenteel doven en hardhorigen liga’s, maar ondertitels bij gedubde films leveren natuurlijk nog steeds niets op voor taalverbetering.
Maar de meerderheid van onze televisieprogramma’s zijn momenteel wel in het Engels. Aangezien deze blogpost gaat over de voordelen van ondertitels op de verbetering van het Nederlands van Walen kan je vragen, wat gaat een verbetering van het Engelse van ‘de Walen’ in godsnaam met de communautaire problematiek van Nederlands-Frans te maken?
Eigenlijk geen al te moeilijke vraag; wie reeds een extra taal spreekt heeft beduidend minder moeite om een 3e taal te leren; omdat er meer referentiepunten zijn om een nieuwe taal te leren (“ahja, dat woord lijkt op dat woord in die andere taal, dus kan ik het zo herkennen”) omdat je reeds structuren hebt aangebracht in je hersenen om een extra taal te leren, dus een 3e gaat alleen maar vlotter, en in het geval van het effect van Engels spreken op het aanleren van Nederlands: Engels en Nederlands zitten in dezelfde taalfamilie, en met behulp van Engelse kennis zal het Nederlands veel vlotter te leren en spreken zijn.
We kunnen blijven foeteren op ‘de Walen’ dat ze te lui zijn om Nederlands te leren, of we kunnen de structurele problemen aanklagen waarvan men ten zuiden misschien niet zo goed doorheeft welke impact deze hebben. En er verandering in brengen.
Enkele Waalse politici zoals André du Bus hebben reeds vragen gesteld aan Waals minister van cultuur en gelijke kansen Fadila Laanan over mogelijke ondertitels in het journaal en bij de originele versies van programma’s versies, maar blijkbaar zou de RTBF dan moeten investeren in materieel en mensen, investeringen die de VRT wel heeft gedaan maar waar RTBF blijkbaar het kapitaal niet voor heeft. Arte is daarentegen een zender die wel reeds films en series in zijn originele versie met ondertitels laat. Maar het blijft een niche zender.
In veel landen waar alles gedubd wordt is/was de motivatie oorspronkelijk chauvinisme/nationalisme. Onder andere voor Italië is het gebruik van ENKEL Italiaans op televisie zeer productief geweest in de beginperiode van televisie om nationale eenheid te creëren in een land met duizenden dialecten. Dankzij een standaarditaliaans op televisie leerden vele Italianen AI (Algemeen Italiaans). Maar momenteel is dit niet meer zo’n probleem, en lijdt Italië ook aan een taalachterstand waar het best ook iets aan doet.
In het geval van België zou het ondertitelen van televisie juist voor meer eenheid kunnen zorgen, hoe contradictorisch dit ook klinkt, een betere algemene kennis van talen maakt een brug naar betere kennis van het Nederlands en een beter begrip van elkaar.
Want hoe kunnen we met elkaar overeenkomen als we elkaar niet verstaan?
Advertisements

3 thoughts on “Ondertitels; hoe Belgen elkaar misschien ooit zouden verstaan

  1. Bedankt voor deze interessante blogpost. Ik ben een Franstalige Belg (met extra jaren Nederlands achter de rug) en ben er ook van overtuigd dat ondertiteling (of gebrek ervan) één van de redenen is waarom het Engels én het Nederlands van Franstaligen vaak onder de mate zijn. Natuurlijk denk ik ook dat het ongeschikte leerprogramma voor het vreemdetalenonderwijs in Franstalig Belgie daar helemaal niet vreemd is (o.a. wat de uitspaak betreft), maar tja, dat is een ander verhaal.

    Het probleem is ook dat Franstalige kijkers zelf niet altijd te vinden zijn voor het systematische gebruik van ondertitels. Toen een woordvoerder van de RTBF in een interview beweerde dat “les gens n'ont pas l'habitude des sous-titres et donc ils n'aiment pas les sous-titres”, dacht ik eerst “Wat voor stommiteiten vertelt die nu?”. Achteraf constateerde ik echter dat hij gedeeltelijk gelijk had. Ik hoorde iemand zo'n negatieve reactie tegen ondertitels de “wet van de minste weerstand” noemen, maar persoonlijk vind ik ondertitels lezen niet bepaald moeilijker of vermoeiender dan naar stemmen luisteren. Ik moet zelfs veel meer inspanningen doen om gedubde programma's te kunnen bekijken. Omdat ik talen wil leren? Nee, hoor, omdat die stemmen zo belachelijk klinken!

    Wellicht is het eigenlijk een vicieuze cirkel. Mensen zijn niet gewend aan ondertitels, dus men blijft vreemde talen dubben en de kijkers kunnen moeilijker gewend raken aan ondertitels. Men zou misschien ondertitels (en dus ook het wennen eraan) gewoon moeten “opleggen”, maar dan kan dat beter op alle zenders toegepast worden, zoals dat nu al het geval is met Vlaamse zenders. Als alleen de openbare omroep systematisch ondertitels zou beginnen te gebruiken, dan zou misschien een aantal kijkers op de commerciële zenders overschakelen.

    Like

  2. bedankt voor je reactie! ik heb dezelfde redenen al gehoord van franstalige kennissen, dat er helemaal geen vraag naar is, en zelfs een weerstand (vooral van de oudere generatie) tegen ondertitels, voornamelijk uit gemakzucht. wat jammer is, want het is een van de simpelste dingen die al veel zouden veranderen (naast dan natuurlijk die belangrijke structurele problemen in het onderwijs zelf). Ik denk dan ook zoals jij dat een verplichting naar de zenders de enige oplossing is, maar dit zal ook alleen maar gebeuren (ook op de commerciële zenders) als er effectief een vraag naar is, die dan ook voornamelijk vanuit de jongere generatie zal moeten komen.
    helaas zit ik niet zelf in de franstalige maatschappij dus is het moeilijk om mensen vanuit mijn ivoren (vlaamse) toren te gaan mobiliseren…

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s